Cúng rằm tháng giêng là tập tục lâu đời nay của người dân Việt Nam. Ngày này mang nét văn hoá truyền thống cũng như mang nhiều ý nghĩa lớn. Cùng tìm hiểu về nguồn gốc cũng như cách chuẩn bị cho ngày lễ lớn này.

I.Nguồn gốc của ngày Rằm tháng Giêng

Cúng Rằm tháng Giêng thì còn gọi với cái tên khác là Tết Nguyên Tiêu. Có khởi nguồn từ Trung Quốc. Diễn ra vào thời gian ngày 14 - 15 tháng Giêng Âm lịch. Có đa dạng tài liệu ghi chép Tết Nguyên Tiêu bắt nguồn từ thời Tây Hán, Trung Quốc. Câu chuyện được kể ra với việc những cung nữ vào dịp xuân đến lại bắt đầu nhớ nhà. Nhưng lại không thể xuất  cung về thăm gia đình. Lúc này, thì một viên quan được ân sủng của Hán Vũ Đế - Đông Phương Sóc đã bắt đầu cảm động đối với tấm lòng của cung nữ và ông đã giúp đỡ.

Ông là người tung tin việc thành Trường An sẽ bị Hỏa thần đốt trụi. Sau đó tiến hành đưa ra kế sách cho vua và hoàng tộc. Ông nói nên đi di tản lánh nạn ở ngoài cung. Lúc này thì trong cung sẽ được ra lệnh treo đầy lồng đèn giả cảnh lửa cháy lừa Hỏa thần.

Hán Vũ Đế đã đồng ý với kế sách này và kể từ đó vào ngày rằm tháng Giêng mỗi năm nhà nhà đều sẽ treo đèn lồng. Phong tục này đã được lưu lại và truyền bá rộng rãi cho những thế hệ sau. Phong tục này bắt đầu có sự lan rộng đến đất nước Việt Nam. Tuy nhiên thì ở nước ta Tết Nguyên Tiêu sẽ có sự biến tấu tạo ra sự khác biệt so với Trung Quốc.​​

II.Ý nghĩa rằm tháng Giêng

Ý nghĩa thực tiễn vào ngày lễ rằm tháng Giêng được đem ra lưu truyền rất là nhiều trong xã hội ngày nay. Tết Nguyên tiêu mang nghĩa chính là đêm rằm đầu tiên của một năm mới. Trong đó thì mỗi từ ngữ trong đó sẽ mang một ý nghĩa riêng. Từ “Nguyên” mang ý chỉ thứ nhất, “Tiêu” thì có nghĩa là đêm. Ngoài ra thì ngày Tết Nguyên Tiêu còn gọi với cái tên là Tết Thượng Nguyên. Điều này là nhằm để phân biệt với 2 dịp rằm lớn khác là Tết Trung Nguyên (rằm tháng bảy), Tết Hạ Nguyên (rằm tháng mười).

Dịp diễn ra cúng rằm tháng Giêng cũng là một dịp lễ có sự quan trọng đối với Phật giáo. Khá là nổi tiếng với câu nói “Cúng quanh năm không bằng Rằm tháng giêng” hay “Lễ Phật quanh năm không bằng ngày Rằm tháng giêng”.

Vào dịp này thì những những gia đình sẽ cùng với nhau đi chùa, làm mâm cỗ cúng để bày tỏ về lòng thành kính đối với đức Phật và tổ tiên của mình. Cùng với đó đồng thời cũng là sự cầu mong may mắn, phước lành.

III.Lễ cúng rằm tháng giêng của người Hoa và người Việt khác nhau thế nào?

Tết Nguyên Tiêu tuy có sự du nhập vào quốc gia Việt Nam từ Trung Quốc nhưng đã có sự biến hoá. Điều này là để phù hợp với phong tục truyền thống của đất nước ta.

Đối với người Hoa thì đây chính là một lễ hội hoa đăng. Dịp này thì họ sẽ tiến hành thả đèn lồng để cầu nguyện cho một năm mới bình an. Trong khi đó thì tại Việt Nam, vào dịp lễ này những Phật tử mọi miền sẽ kéo về để thăm viếng chùa, tiến hành lễ Phật nhằm cầu nguyện cho gia đạo bình an.

Tại chùa sẽ thường tổ chức Đàn Dược sư, tiến hành tụng kinh dược sư trong xuyên suốt tháng Giêng. Đồng thời nhà chùa sẽ kêu gọi những Phật tử cùng với nhau tụng niệm để cầu mong an lành cho mọi người, mọi nhà.

1.Cách cúng rằm tháng Giêng

Vào thời gian vào ngày 14 và 15 rằm tháng Giêng thì toàn bộ người dân sẽ bắt đầu đi lên chùa để lễ Phật. Ngoài ra là làm việc thiện, phóng sinh, bắt đầu thả đèn hoa đăng, dọn dẹp sạch sẽ bàn thờ và tiến hành làm lễ cúng gia tiên,... Là để cầu mong về sự bình an, gia tăng thêm về phúc thọ.

Để thực hiện nghi thức cúng rằm tháng Giêng, bạn sẽ cần đứng ra chuẩn bị 1 mâm cúng Phật và 1 mâm cúng gia tiên. Cần phải tiến hành dọn dẹp sạch sẽ bàn thờ một cách cẩn thận, không nên làm đổ vỡ. Cách để thực hiện chuẩn bị mâm cỗ dùng để cúng Phật và cúng gia tiên như sau:

a.Mâm cỗ cúng Phật

Một mâm cỗ chuẩn bị cho việc cúng Phật đầy đủ sẽ thường sẽ bao gồm: hoa quả, chè xôi, các món đậu, món canh, món xào. Hiện nay người dân có thể cho thêm vào bàn cỗ cúng Phật về món chè trôi nước. Điều này với mong ước cả năm êm ả, hạnh phúc được tròn đầy. Đặc biệt, thì mâm cỗ dùng để cúng Phật phải có đầy đủ màu sắc, tượng trưng về Ngũ hành.

b.Mâm cỗ cúng gia Tiên

Bên cạnh việc chuẩn bị mâm cỗ để cúng Phật, thì gia chủ còn sắm thêm mâm cỗ cúng cho gia tiên. Những mâm cỗ cúng dành cho gia tiên vào thời khắc ngày rằm tháng Giêng thường sẽ là đồ mặn, gồm có 4 bát và 6 dĩa (có thể là nhiều hơn).

4 bát sẽ bao gồm: ninh măng, bát bóng, bát miến, bát mọc.

6 dĩa thì sẽ bao gồm: thịt gà hoặc thịt lợn, giò hoặc chả, nem thính có thể được đem ra thay bằng đĩa xào, dưa muối, đĩa xôi hoặc bánh chưng và bát nước chấm.

Ngoài ra thì dựa theo nét phong tục truyền thống của người Việt. Thì sẽ  thường chọn giờ cúng rằm tháng Giêng vào thời điểm buổi trưa. Tốt nhất là thời khắc từ 10 giờ trở đi. Tuy vậy thời buổi hiện nay, do tính chất công việc bận rộn nên là rất nhiều gia đình sẽ tiến hành dời giờ cúng vào thời gian buổi tối. Thực tế cho thấy dù cho có cúng buổi nào, hay là mâm cúng nhiều ít thì quan trọng nhất vẫn là tấm lòng thành.

2.Một số lưu ý khi cúng rằm tháng Giêng

Rằm tháng Giêng là một dịp rằm lớn nhất ở trong một năm. Vì vậy khi mà chuẩn bị mâm cúng thì cần nên lưu ý một cách kỹ càng, tránh sai sót. Lưu ý một điều quan trọng không cúng rằm tháng Giêng bằng các loại  trái cây giả, hoa giả, đầu lợn, món chay giả mặn.

Ngoài ra thì vào ngày rằm tháng Giêng, người dân cũng cần kiêng kỵ một số điều sau:

-Để thùng gạo cạn đáy: Người xưa hay có quan niệm rằng thời khắc đầu năm mà thùng gạo ở trong nhà cạn đáy thì lúc này quanh năm đó sẽ đói kém.

-Kiêng câu cá: Dân gian thời xưa cũng có quan niệm nếu đi câu cá vào thời khắc ngày trăng tròn sẽ dễ mang lại vận đen xui rủi.

-Kiêng nói tục, chửi bậy: Nếu như vào ngày rằm mà lại nói tục, chửi bậy sẽ mang lại nhiều điều thị phi.

Phía trên chính là những thông tin chi tiết hữu ích về ý nghĩa cũng như là về cách chuẩn bị mâm cúng rằm tháng Giêng năm nay. Đây chính là một trong các dịp lễ tương đối lớn của người dân Việt Nam. Vì vậy bạn đừng quên về việc chuẩn bị ngay một mâm cúng đầy đủ nhất để cầu sự may mắn, phước lành cho thời khắc năm mới nhé!

3.Văn khấn cúng Rằm tháng Giêng chuẩn nhất

Văn khấn cúng rằm tháng Giêng thì sẽ  không cần hướng đến sự phức tạp. Gia chủ có thể xem qua mẫu văn như sau:

- Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

- Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.

- Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.

- Con kính lạy Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Thúc Bá Đệ Huynh, Cô Di, Tỷ Muội họ nội họ ngoại.

Tín chủ (chúng) con là: …

Ngụ tại: …

Hôm nay là ngày Rằm tháng Giêng năm…, gặp tiết Nguyên tiêu, tín chủ con lòng thành, sửa sang hương đăng, sắm sanh lễ vật, dâng lên trước án.

Chúng con kính mời ngày Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long mạch, Tài thần. Cúi xin các ngài linh thiêng nghe thấu lời mời, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành thụ hưởng lễ vật.

Chúng con kính mời các các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ… nghe lời khẩn cầu, kính mời của con cháu, giáng về chứng giám tâm thành, thụ hưởng lễ vật.

Tín chủ con lại kính mời ông bà tiền chủ, hậu chủ tại gia về hưởng lễ vật, chứng giám lòng thành phù hộ độ trì cho gia chung chúng con được vạn sự tốt lành. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng an bình.

Khấn xong, vái 3 vái.

IV.Nên làm 2 mâm cơm cúng ngày rằm tháng Giêng

Khác với những ngày rằm thông thường trong năm. Vào ngày rằm tháng Giêng thì có nhiều người quan niệm rằng đó là thời khắc lúc Phật giáng trần. Vì thế mà nhiều người Việt dành sự coi trọng đối với lễ cúng rằm tháng Giêng tại nhà.

Theo đó thì việc chuẩn bị lễ cúng sao cho chu đáo thì gia đình cần nên chuẩn bị sắm sửa và tiến hành làm 2 mâm cơm cúng rằm. Cụ thể, gia chủ nên bắt đầu chuẩn bị 1 mâm cỗ chay để dâng lên đức Phật và 1 mâm cúng mặn để cúng dành cho gia tiên vào giờ Ngọ.

1.Dùng hoa gì để cúng rằm tháng giêng

Nên chuẩn bị hoa tươi để bài trí lên bàn thờ. Tuyệt đối không được sử dụng hoa quả giả. Sử dụng hoa để dâng lên bàn thờ thường sẽ là hoa cúc vàng, cúc vạn thọ hay huệ trắng.

Các đồ dùng như là bát, đĩa, đũa, thìa…để chứa những lễ cúng mặn cần  phải sử dụng những đồ mới, riêng biệt.

Không nên sử dụng các đồ dùng đã dùng chung, sẵn với những việc khác của gia đình. Bởi vì đồ thờ cúng cần phải có sự sạch sẽ và không uế tạp.

2.Thắp hương cúng rằm tháng giêng ra sao?

Khi thắp hương, người ta sẽ thường thắp theo con số lẻ. Bởi theo như quan niệm thì số lẻ tượng trưng cho phần âm. Do đó, bạn nên thắp 1, 3, 5, 7 hoặc 9 nén hương ở trên mỗi bát hương.

3.Nên phóng sinh đầu năm

Cũng theo như về quan niệm của rất là nhiều người. Vào thời khắc của đầu năm mới hoặc là vào thời điểm ngày rằm tháng Giêng, các gia đình nên đi phóng sinh.

Việc làm này là để cầu mong về sức khoẻ, may mắn mong rằng một năm trôi qua suôn sẻ và bình an.

Song thì nếu nói như vậy không có nghĩa là các bạn phải phóng sinh ồ ạt hoặc là quá nhiều.

Ngược lại, thì tuỳ vào việc thuận duyên lúc nào thì sẽ tiến hành thả phóng sinh vào lúc đó. Công dụng việc làm này cần phải dựa vào đó là xuất phát từ tâm của mỗi người.

Mong rằng những chia sẻ ở trên đây giúp bạn hiểu rõ hơn về cúng rằm tháng giêng. Tin chắc rằng bạn đã có kiến thức nhiều hơn trong khâu chuẩn bị cũng như rõ hơn về ý nghĩa ngày lễ khá lớn của người Việt.